ارائه توسط ستاد اقامه نماز
از تمرین تا تثبیت – چگونه نماز را برای فرزندمان تثبیت کنیم؟
تا پیش از این، درباره ایجاد علاقه به گزارههای دینی و شیوههای آموزش آموزهها صحبت کردیم. در این جلسه – هفتمین بخش از سلسله جلسات تربیت نمازی فرزند – به گامی سرنوشتساز میرسیم: عادت به نماز.
عادت یعنی نماز در وجود فرزند ملکه شود؛ رفتاری که برای انجامدادنش نیاز به فکر و فشار نداشته باشد. نکته اینجاست که بسیاری از نوجوانان و جوانان از نخواندن نماز ناراضیاند، اما چون به آن عادت نکردهاند، شروع کردن برایشان سخت است. امیرالمؤمنین علیهالسلام میفرمایند: «العادت طبع ثان»؛ عادت، طبیعت دوم انسان است.
اما همه عادتها مطلوب نیستند. عادت انفعالی – که در آن کودک اسیر رفتار شده، بدون درک و اختیار – مردود است. ما به دنبال عادت فعال هستیم؛ جایی که فرزند با احساس و عاطفه نماز میخواند، ولی انجام آن برایش آسان و نهادینه شده است.
کلید اصلی شکلگیری عادت، تکرار رفتار است. کودکان زیر ۹ سال نه تنها از تکرار خسته نمیشوند، بلکه به آن علاقه دارند. یک کودک میتواند صدها بار یک صلوات را تکرار کند یا بارها یک کارتون را ببیند و لذت ببرد. در سنین پایینتر، با تشویق به تکرار، بهراحتی میتوان عادت را نهادینه کرد.
اما اگر فرزند بین ۸ تا ۱۲ سال است، از تکرار یک رفتار یا حتی تذکرهای پشتسرهم خسته میشود. اینجا باید تمرین را جایگزین تکرار کنیم. بدون اینکه او احساس کند کاری را تکرار میکند، تمرینهای کوچک طراحی کنید؛ مثلاً اول فقط بیاید مسجد، بعد روی سجاده بنشیند، بعد یک رکعت، و آرامآرام پیش برود.
نکته مهم دیگر، تنوع در تذکر است. در سنین ۹ تا ۱۴ سال، ممکن است فرزند عبادت را فراموش کند. به جای اینکه یک نفر مدام بگوید «نمازت را بخوان»، افراد مختلف خانواده (برادر، عمه، دایی) با ادبیات و لحنهای گوناگون تذکر دهند. گاهی با یک پیشنهاد غیرمستقیم: «بابا جان، من دارم میروم مسجد، تو هم میآیی؟»
تشویق هم در این سن مؤثر است. برخلاف زیر شش سال، در سن ۷ تا ۱۱ سال میتوانید جایزه بدهید، اما نه مستقیم. مثلاً بدون اینکه بگویید «این جایزه نمازت است»، در راه مسجد برایش بستنی بخرید یا صبح که بیدار میشود، او را کولی بگیرید تا به سمت وضو برود.
روش «پرونده اعمال» نیز توصیه میشود: جدولی از روزهای ماه با ستارههای ۱ تا ۵. نماز اول وقت ۵ ستاره، با تذکر ۴ ستاره، با تأخیر ۳ ستاره و... بعد از جمع ستارهها، جایزه بدهید. اما این روش باید موقتی باشد؛ فقط تا وقتی عادت شکل بگیرد.
انشاءالله با این گامهای عملی، دعای حضرت ابراهیم علیهالسلام در حق ذریهاش، شامل حال خانوادههای ما نیز بشود.
