ارائه توسط ستاد اقامه نماز
برگزاری کرسی علمی ترویجی «نمادپردازی تمدن تراز اسلامی در آداب الزامی و ترجیحی نماز جماعت»
کرسی علمی ترویجی با عنوان «نمادپردازی تمدن تراز اسلامی در آداب الزامی و ترجیحی نماز جماعت» روز چهارشنبه ۸ بهمن ۱۴۰۳ در محل مرکز تخصصی نماز برگزار شد.
در این نشست علمی، دکتر محمد مصطفی اسعدی، استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه علوم پزشکی ایران، به ارائه بحث خود با محوریت ظرفیتهای تمدنی نماز جماعت و کارکردهای نمادین آن در شکلدهی به تمدن تراز اسلامی پرداخت.
در این کرسی علمی، دکتر محمدعلی مشایخیپور (استادیار گروه معارف دانشگاه جامع امام حسین علیهالسلام) و دکتر رضایی (دانشیار دانشکده معارف و اندیشه اسلامی دانشگاه تهران) بهعنوان اساتید ناقد حضور داشتند و به نقد و بررسی علمی و روشمند این ارائه پرداختند.
دکتر اسعدی در ابتدای سخنان خود با تأکید بر اینکه نماز جماعت صرفاً یک عبادت فردی نیست، آن را «سازهای نمادین برای الگوسازی تمدنی» توصیف کرد و با استناد به متون اسلامی، آداب الزامی و ترجیحی نماز جماعت را واجد ظرفیت تحلیل در حوزه اعتلا و انحطاط تمدن اسلامی دانست.
وی در ادامه، محورهای اصلی ارائه خود را در چند بخش تشریح کرد. در بخش نخست، امامت جماعت بهمثابه الگوی حکمرانی عادلانه مورد بررسی قرار گرفت؛ بهگونهای که شرط عدالت امام جماعت نماد عدالت در حاکمیت، ترجیح افضلترین فرد نشانه شایستهسالاری، و تقدم اعلم و افقه بودن امام جماعت تأکیدی بر علممحوری و تخصصگرایی در مدیریت تمدنی معرفی شد.
در بخش دوم، نظاممندی صفوف نماز جماعت بهعنوان نماد ساختار منظم تمدنی تبیین شد. تأکید بر ترتیب صفوف، همسطح بودن شانهها، نبود حائل میان امام و مأموم و حقوق متقابل آنان، بهعنوان الگوهایی از نظم اجتماعی، ارتباط مستقیم حاکمیت با مردم و الگوی تعامل دولت و ملت در تمدن اسلامی مطرح گردید.
در ادامه، دکتر اسعدی به پویایی و گشودگی نماز جماعت پرداخت و امکان پیوستن افراد در مراحل مختلف نماز، افزایش ثواب با افزایش تعداد نمازگزاران و تجویز اعاده نماز فرادا به جماعت را نشانههایی از انعطافپذیری، توسعهپذیری و اولویت جمعگرایی بر فردگرایی در تمدن اسلامی دانست.
وی همچنین همبستگی و انسجام صفوف نماز جماعت را نمادی از وحدت تمدنی معرفی کرد و بر ضرورت اتصال صفوف، پرهیز از ایستادن منفرد و تقدم اهل علم و تقوا در صف اول بهعنوان الگویی برای انسجام اجتماعی و اولویتبندی نخبگان تأکید نمود.
در بخش دیگری از سخنان خود، ارائهدهنده به ممنوعیتها و هشدارهای تمدنی در نماز جماعت اشاره کرد؛ از جمله حرمت سبقت از امام بهعنوان نماد خطر پیشدستی از حاکمیت عادل، ممنوعیت بلندتر بودن جای امام بهمثابه هشدار نسبت به شکاف طبقاتی و اشرافیگری، و تأکید بر ترک نکردن نماز جماعت بدون عذر بهعنوان ضرورت مشارکت اجتماعی.
در پایان، دکتر اسعدی با اشاره به جهانشمولی نماز جماعت، عدم انحصار مکانی و قومی در اقامه آن و امکان برگزاری در هر مکان غیرغصبی را نمادی از فراملّی بودن و قابلیت اجرای تمدن اسلامی در جوامع گوناگون دانست.
پس از ارائه، اساتید ناقد با طرح دیدگاههای انتقادی، بر ضرورت اصلاح برخی عبارات و ساختار مقاله، تقویت استدلالها، ارائه مدل عملیاتی و توجه بیشتر به بسترهای تاریخی تأکید کردند. دکتر اسعدی نیز با استقبال از این نقدهای سازنده و توضیح برخی ابهامات، نکات طرح شده را قابل استفاده در پژوهشهای آتی خود دانست و از ناقدان بابت نقدهای منصفانه تشکر کرد.
این نشست علمی در پایان با پرسش و پاسخ حاضران و جمعبندی نهایی به کار خود خاتمه داد.
